ლიტერატურა

ინტერვიუ ხორხე ლუის ბორხესთან: “ბევრი არაფერი ვიცი სიურრეალიზმთან დაკავშირებით”

ხორხე ლუის ბორხესი არგენტინელი მწერალი და პოეტია. იგი, ძირითადად, ცნობილია თავისი ნოველებით, თუმცა ამავე დროს წერს ლექსებსა და ლიტერატურულ კრიტიკას. იგი თანაავტორია ასევე პაროდიული დეტექტივებისა, რომლებიც ბუსტოს დომეკის ფსევდონიმით გამოდის, და ასტორ პიაცოლას მუსიკაზე შექმნილი სიმღერების. 1955 წელს ბორხესს ნიშნავენ ბუენოს-აირესის ეროვნული ბიბლიოთეკის დირექტორად. ამავე წელს ბუენოს აირესის უნივერსიტეტში ინგლისური ენის სწავლებას იწყებს.

საერთაშორისო კრიტიკა ბორხესის შემოქმედებით მხოლოდ 1960-იანი წლებში ინტერესდება. 1961 წელს იგი სამუელ ბეკეტთან ერთად იღებს ფორმენტორის პრემიას. 1962 წელს მისი ნაწარმოებები პირველად ითარგნება ინგლისურად, რასაც ავტორისთვის დიდი პოპულარობა მოაქვს. 1967 წელს ბორხესი ცოლად ირთავს დიდი ხნის მეგობარს, ელზა ასტეტ მილანს, რომელთან ქორწინებაც 3 წელი გრძელდება. 1973 წელს ხუან პერონის ხელმეორედ გაპრეზიდენტების შემდეგ ბორხესი ტოვებს ეროვნული ბიბლიოთეკის დირექტორის თანამდებობას. 1979 წელს მწერალს აჯილდოებენ სერვანტესის პრემიით, 1983 წელს კი საპატიო ლეგიონის ორდენს იღებს.

“არტნიუსი” გთავაზობთ ბორხესის ინტერვიუს ერთ–ერთ თარგმანს:

– ბატონო ხორხე, ბოლო დროს ხშირად სტუმრობთ ჰარვარდის უნივერსიტეტს. რა აზრის ხართ თანამედროვე სტუდენტებზე?

– მათ საკმაოდ მახვილი გონება აქვთ. რამდენიმე მათგანმა ჩემი სამუშაოც კი შეასრულა.

– თქვენ წერა, როგორც პოეტმა და ესეისტმა, ისე დაიწყეთ. სერიოზული დაავადების შემდეგ გადახვედით მოთხრობებზე. რას გვეტყვით ამაზე, რომელი გირჩევნიათ?

– მე ვფიქრობ, რომ არსებითად დიდი განსხვავება მათ შორის არ არის, მაგრამ, ზოგადად, ძალიან მიჭირს გავიგო თუ რის დაწერას ვაპირებ. ეს ყველაფერი ნათელი ხდება მაშინ, როდესაც პირველ წინადადებას დავწერ. თუ ეს პოეტური რიტმია, ვცდილობ, იგივე რიტმს გავყვე.

– ესე იგი, თქვენ ავითარებთ ფორმასა და შინაარსს იმისდა მიხედვით, თუ როგორ “წაიღებს”, ასეა? 

– დიახ. როდესაც ვგრძნობ, რომ უნდა დავწერო, უბრალოდ ვჯდები ჩუმად და ვუსმენ რაღაცას, რაც ჩემიდან ამოდის.

– ეს შთაგონებაა არა?

– ჩემი აზრით, შთაგონება ზედმეტად ამბიციური სიტყვაა.

– “პროცესი” – არის თუ არა ეს თქვენს ცხოვრებაში რეგულარული სიტყვა?

– არა. ეს ქრება და ჩნდება. ზოგჯერ არის მშრალი პერიოდებიც, სადაც არაფერი ხდება. როდესაც გავაანალიზებ, რომ ახალს ვერაფერს ვქმნი და აღარაფერი მაქვს დასაწერი, მაშინ ყოველთვის რაღაც ხდება ჩემში, რომელსაც ვუსმენ და ვწერ. ამაში მისტიკური არაფერია. ვფიქრობ, ყველა მწერალი ასეა.

ჯონ საიმონი თავის რეცენზიაში თქვენს ნაშრომზე „პერსონალური ანთოლოგია“ აღნიშნავს, რომ თქვენ კონტრასტული ხართ იმ ავტორებთან, რომლებიც ჩვეულებრივად განასხვავებენ  რეალობასა და ილუზიას. თქვენთან რეალობა ილუზიაა და პირიქით

– მე მიკვირს, ნუთუ შეგვიძლია განვასხვავოთ ჩვენ რეალობა და ილუზია?! იმისათვის, რომ მათი დიფერენციაცია მოხდეს, ჩვენ უნდა ვიცოდეთ, საერთოდ, ვართ რეალურები თუ არა. მე ვფიქრობ, იმ ფილოსოსოფოსების მსგავსად, რომლებიც მსჯელობდნენ ორი ან სამი ათასი წლის განმავლობაში, რომ არ ძალმიძს ეს გადავწყვიტო.

– შემთხვევით, რაიმე ნათესაურ კავშირს ხომ არ გრძნობთ პირანდელოსთან?

– პირადელოთი შესანიშნავად გავერთე, ვგულისხმობ თამაშს მსახიობებსა და მაყურებლებს შორის, მაგრამ არ მგონია, რომ ეს მისი გამოგონილი თამაშია. მსგავს თამაშს ვხვდებით სერვანტესთანაც. გავიხსენოთ ის ფაქტი, რომ დონ კიხოტის პერსონაჟებს “დონ კიხოტი” წაკითხული აქვთ. ისიც, რომ რამდენიმე პერსონაჟი საუბრობს სერვანტესზე და დასცინის კიდეც მას. ეს იმ თამაშის იგივე ტიპია.

– თქვენი თქმით, თქვენი წერის მიზეზი არის ის, რომ აღმოაჩინოთ ფილოსოფიური სისტემების ლიტერატურული შესაძლებლობები.

– ბევრ ადამიანს უფიქრია ჩემზე და მე მხოლოდ მადლიერი ვარ მათი, როგორც კარგი ფილოსოფოსი ან მოაზროვნე. სიმართლე კი ის არის, რომ მე აღმოვაჩინე რეალობის საკმაოდ მძიმე აღქმა. ხალხი, გამომდინარე ჩემი მოთხრობებიდან, ხშირად ფიქრობს ჩემზე, რომ მე ჩემი თავი იდეალიზმამდე, სოლიფსიზმამდე ან კაბალას დოქტრინებამდე დავიყვანე, მაგრამ მე უბრალოდ მინდოდა დამენახებინა თუ რა არის იდეალური. მეორე მხრივ კი შეიძლება იფიქრონ, რომ რახანც მე იდეალურზე ვწერ, ე.ი. თავი იდეალად მიგრძვნია. ეს მართალია, მაგრამ ამით ამ საკითხს ვერ გადაწყვეტ. მე ვაკეთებ იმას, რისი გაკეთებაც ამ ფილოსოფიურ კატეგორიებთან მიმართებაში შემიძლია.

– გაქვთ საკუთარი რელიგია?

– არა, მაგრამ ვისურვებდი მქონოდა. მჯერა ღმერთის, მაგრამ ძალიან რთულია გაარჩიო ნამდვილი რელიგია ყალბისგან.

– რეინკარნაციის შემთხვევაში, წაიკითხავდით ბორხესის ნაწარმოებებს?

– არა. მე ყოველთვის წინ, უკეთესი მომავლისკენ ვიყურები.

– სულ ოდნავ მაინც, სიურრეალიზმთან ვალში გრძნობთ თავს?

– პატარა საიდუმლოს გაგიმხელთ. ბევრი არაფერი ვიცი სიურრეალიზმთან დაკავშირებით, მაგრამ ვიმედოვნებ, რომ ის ულტრაიზმზე უკეთესია.

– რას უშვებით მეტაფორებს? ინახავთ თუ ყრით?

– მე ვინახავ მათ და გამოგონილ მწერლებზე ვხარჯავ.

– როგორც ცნობილია, თქვენ ლიტერატურისა და ფილოსოფიის ცოდნით გამოირჩევით. არის რამე კიდევ ხელოვნებაში, რაც გაინტერესებთ? მაგალითად ხატვა ან მუსიკა.

– მუსიკაში საკმაოდ უვიცი ვარ. მე მხოლოდ ის შემიძლია, რომ უცოდინარს თავის მასწავლებელთან ვუშუამდგომლო, მაგრამ აღსანიშნავია ის ფაქტიც, რომ როდესაც მე და ბიოი კასარესი ვწერდით, მუსიკას ვუსმენდით. სხვათა შორის, მაშინ აღმოვაჩინეთ, რომ ზოგიერთი ჩანაწერი ჩვენც კი უფრო მოტივირებულს გვხდის.

– ინტერვიუში, რომელიც Paris Review-სთან ჩაწერეთ, ილაპარაკეთ საზოგადოების იმ ნაწილზე, რომელმაც თქვენი წიგნები წაიკითხა. თქვენი თქმით, პირველი წიგნის მხოლოდ 37 ასლი გაიყიდა და ეს ძალიან მოგწონთ, რადგან თქვენი თავის იდენტიფიცირება 37 ადამიანით შეგიძლიათ.

– შესაძლებელია, რომ თუ წიგნის დიდ ტირაჟს ჰყიდი, ერთ დღესაც ვერც ერთი ვერ გაყიდო, არა? უსასრულობა და ზერო ერთად მოქმედებს. იდენტიფიცერება და ციფრი ნული აბათილებს ერთმანეთს, მაგრამ 37 ადამიანი თავიანთი სახეებით, კრიტიკით, მოწონებებით და ყველანაირი შეფასებებით… ალბათ, მაშინ გავაზვიადე. ასეთი, შეიძლება, 21 ან სულაც 17 ყოფილიყო.

 

კომენტარები

კომენტარი