ლიტერატურა

მარია პოპოვა – ხორხე ლუის ბორხესი კოლექტიურ ტრაგედიასა და კოლექტიურ სიხარულზე

„ეს უნდა იყოს ყოველი კეთილი ნების ადამიანის მისია: დაჟინებით ისწრაფვოდეს, დაუფიქრებლად, განმეორებად აბეზარად ქცევის რისკის ფასად, მაგრამ დაჟინებით ისწრაფვოდეს, რათა მივაღწიოთ ისეთ სამყაროს, რომელშიც გონება გამარჯვებას იზეიმებს ძალადობაზე“, ამტკიცებდა ლეგენდარული კომპოზიტორი – ლეონარდ ბერნშტაინი თავის ამაღელვებელ, ხმამაღალ მოწოდებაში ძალადობის საწინააღმდეგო ერთადერთი ნამდვილი საშუალებისაკენ, ჯონ კენედის მკვლელობის პასუხად.

„მე მინახავს მრავალი ტანჯვა და სიკვდილი ჩემი ცხოვრების განმავლობაში, მაგრამ არასოდეს გამომივლია უფრო საშინელი მომენტი“, წერდა დიდი ჩელისტი პო კასალსი საკუთარ პასუხში  ტრაგედიის მიმართ – „ეს იმას ჰგავდა, თითქოს სამყაროს მშვენიერი და შეუცვლელი ნაწილი უეცრად გაგლიჯეს“.

ბერნშტაინი და კასალსი იყო მხოლოდ ორი ადამიანი მილიონობით ადამიანს შორის, რომელსაც ღრმა პირადი ტკივილი აწამებდა სხვა ყველასთან ერთად, ვისაც გული ჰქონდა გაბზარული დანაკარგის ენით გამოუთქმელი სისასტიკით. ისინი არტიკულირებდნენ ღრმა კოლექტიურ მწუხარებას – ისეთს, როგორსაც განვიცდით, როცა მას, ვისაც ყველა ეალერსება, მძვინვარედ გამოგლეჯენ კაცობრიობის საერთო მკლავებიდან, რაც ალბათ ყველაზე ხელშესახები მტკიცებულებაა, რომელიც გვაქვს „პლანეტარული übermind-ისათვის” ან იმისათვის, რასაც კარლ იუნგი უწოდებდა „კოლექტიურ არაცნობიერს“.

ეს ისაა, რასაც ხორხე ლუის ბორხესი  (1899 წლის 24 აგვისტო – 1986 წლის 14 ივნისი) გაიაზრებს განსაკუთრებულად მკვეთრ პასაჟში ფერნანდო სორენტინოს 1974 წლის, ნამდვილ საგანძურად ქცეული წიგნისა: „შვიდი საუბარი ხორხე ლუის ბორხესთან“, სადაც ჩვენი საყვარელი მწერალი გვაწვდის მარადიულ სიბრძნეს მწერლობასთან დაკავშირებით. ბორხესი იხსენებს 1963 წლის 22 ნოემბრის პირქუშ შუადღეს, როცა მან გაიგო ჯონ ფიცჯერალდ კენედის მკვლელობის შესახებ.

„მე მივიღე ეს ინფორმაცია ემოციით, რომლის გაანალიზების უნარი ვერ მექნებოდა. მახსოვს, რომ ვსეირნობდი ქალაქის იმ უბანში, სადაც ეროვნული ბიბლიოთეკაა; გავიგონე ვიღაცამ თქვა: „კენედი მოკვდა“. მე ვიფიქრე, რომ ეს „კენედი“ იყო ვიღაც ირლანდიელი უბანში და მოგვიანებით, როდესაც შევდიოდი ბიბლიოთეკაში, ვიღაცამ მითხრა: „ის მოკლეს…!“ და მაშინ მე მივხვდი, ინტონაციიდან, რომლითაც მან ეს მითხრა, თუ ვისზე საუბრობდა იგი. და მე მახსენდება, იმავე დღის განმავლობაში, ვჩერდებოდი ქუჩაში ადამიანებთან, ვისაც არ ვიცნობდი და ვინც არ მიცნობდა და ჩვენ ვეხვეოდით ერთმანეთს, რათა გამოგვეხატა, რასაც ვგრძნობდით“.  

ეხმიანება რა მისი თანამედროვე მწერლის – პრიმო ლევის აღფრთოვანებას, თუ როგორ აახლოებს კაცობრიობას კოსმოსის ათვისება, ბორხესი განიხილავს ადამიანური მიღწევის ამ ტრანსცენდენტური ნახტომების კოლექტიურ სიხარულს, როგორც ადამიანის დესტრუქციულობის კოლექტიური ტრაგედიის საპირწონეს.

„იმ დღეს ერთგვარი ერთობა იყო ადამიანებს შორის, ისეთი, როგორიც იყო იმ კვირადღეს, როცა პირველმა ადამიანმა დაადგა ფეხი მთვარეზე. ანუ ეს იყო ემოცია იმასთან დაკავშირებით, რაც მოხდა და იყო ასევე ემოცია იმის ცოდნისა, რომ ათასობით ადამიანი, მილიონობით ადამიანი, ალბათ ყველა ადამიანი მსოფლიოში, განიცდიდა დიდ ემოციას იმასთან დაკავშირებით, რაც ხდებოდა. იმ განსხვავებით, რომ კენედის შემთხვევაში, ჩვენ ვგრძნობდით, რომ რაღაც ტრაგიკული მოხდა და მეორე მხრივ, ადამიანის მთვარეზე დაჯდომის შემთხვევაში, ვფიქრობ ჩვენ ყველა განვიცდიდით ამას, როგორც პირად სიხარულს. მე უფრო შორსაც წავალ; მე ვიტყოდი, რომ მე ვგრძნობდი ერთგვარ პირად სიამაყეს, თითქოს მე როგორღაც ვიყავი ერთ-ერთი მათგანი, ვინც შექმნა ეს განსაცვიფრებელი სიმამაცე, რადგან ჩვენ ყველა ვუყურებდით მთვარეს, რადგან ჩვენ ყველა ვფიქრობდით მთვარეზე“.

ამ განსაკუთრებულ პასაჟს წიგნიდან „შვიდი საუბარი ხორხე ლუის ბორხესთან“, რომელიც მთლიანობაში სავსეა ენერგიის მომცემი მუხტით, დაუმატეთ სიუზან ზონტაგის „უსასრულო მადლიერება ბორხესის მემკვიდრეობისადმი“, შემდეგ კი გადაიკითხეთ ჯონ ფიცჯერალდ კენედის „პოეზია, ძალაუფლება და ხელოვანის როლი საზოგადოებაში“ – ერთ-ერთი უდიდეს სიტყვათაგანი, რომელიც ოდესმე წარმოთქმულა და მოწმობა იმ ყველაფრისა, რამაც გახადა იგი ასე სამარადჟამოდ შეუცვლელი“.

კომენტარები

კომენტარი